Kultura w czasach Jezusa

Kultura w czasach Jezusa z Nazaretu
? Jak wyglądało życie codzienne w czasach Jezusa?
? Jakie sprawy religijne były wtedy na czasie?
? Jakie idee polityczne miały największy wpływ w tych czasach?

Kontekst historyczny

Czasy Starego Testamentu skończyły się dla Izraela za czasów panowania Medo-Persów, którzy zezwolili Żydom na powrót do Jerozolimy i odbudowanie świątyni oraz murów miejskich. W IV wieku p.n.e. Aleksander Wielki poddał cały świat zachodni pod panowanie Grecji. Po jego śmierci imperium zostało podzielone między czterech generałów i język grecki zapanował w całym zachodnim świecie, co utorowało drogę do rozpowszechnienia Ewangelii. W II wieku p.n.e. panujący nad Żydami Grecy i Egipcjanie zezwolili na tłumaczenie Starego Testamentu na język grecki. Dzieło to zostało nazwane Septuagintą (LXX) i było znane w czasach Jezusa. W I wieku p.n.e. Żydami zawładnęli Syryjczycy i Grecy, którzy ich prześladowali. Doprowadziło to do buntu pod wodzą rodziny Machabeuszy, która odzyskała Jerozolimę 25 grudnia 164 roku (Hanuka). Pod wpływem Edomity Antypatra Żydzi przekonali nowego rzymskiego imperatora Augusta, by pozwolił na zmodyfikowany samorząd stanowiony przez żydowski Sanhedryn. Żydzi mieli płacić podatki i byli pod nadzorem rzymskich żołnierzy. Później Antypater przekonał Augusta, by wyznaczył na króla Żydów jego syna, Heroda Wielkiego.

Ludność

W czasach Jezusa żyło w Palestynie około 500.000 do 600.000 ludzi. Mniej więcej 18.000 czyli 1 na 30 stanowiło kler, który ? wydawało się ? nie zaspokajał duchowych potrzeb ludności (Mt 9,36; Łk 10,2;J 4,35). Większość miejscowości to małe miasta, oprócz Jerozolimy, którą zamieszkiwało około 55.000 obywateli. W czasie większych świąt, jak np. Pascha czy Zielone Święta miasto mogło pomieścić 180.000 ludzi.

Dzieci zauważano, ale nie miały głosu (Mt 18,1-6; 19,13-14). Odkryto wiele zabawek z tamtych czasów. Grały w klasy, w kulki, miały gwizdki, rzucały krążkami, miały zabawki-zwierzątka na kółkach i gry planszowe.

Troje na dziesięcioro żydowskich dzieci umierało przed 18 rokiem życia (wśród nie-żydów odsetek ten był większy). Wiek 18 lat był prawie połową życia. Średnia długość życia wynosiła 40-45 lat i przeciwnie niż to jest w czasach dzisiejszych, mężczyźni żyli około 10 lat dłużej niż kobiety. Często zdarzało się, że wdowcy poślubiali młode dziewczęta. Było jednak wiele kobiet i mężczyzn, którzy dożywali normalnej starości.

Zajęcia

Większość ludzi ciężko pracowała fizycznie. Nie cierpieli krańcowej biedy. Wielu było pasterzami (Łk 15,1-7; 17,7; J 10,1-5) ? to najbardziej tradycyjny zawód w Izraelu. W czasach Jezusa byli też rolnicy (Mt 13,1-4; Łk 17,7), rybacy (Mt 13,47-48; Łk 5,1-11), budowlańcy (Mt 13,55), różni handlowcy, kupcy, menedżerowie przedsiębiorstw bogaczy (Łk 17,7; 19,12nn), winogrodnicy (Mk 12,1). W Palestynie istnieli też ludzie zamożni, ale swoje bogactwa odziedziczyli lub zdobyli czasem w podejrzanych interesach (Łk 16,19). Jezus był budowlańcem, co mogło oznaczać, że pracował więcej z kamieniem niż z drewnem, lub też był robotnikiem od wyrobów

szczególnych, jak meble, drzwi i okna. Nie był ani ubogim chłopem, ani bogatym właścicielem.

Domy

Wioskę tworzyły pojedyncze prywatne domy. W nich ludzie dyskutowali o polityce, religii i sprawach społecznych, często w czasie posiłków (Mk 2,1-2; 14,3; Łk 11,37). Pokoje były małe (4x4 metry), miały kamienne ściany i dachy często kryte strzechą. Meble robiono z drewna, a przy jedzeniu spoczywano na poduszkach.

Główne pożywienie stanowił chleb obecny przy każdym posiłku (chleb pszeniczny, a u biednych jęczmienny ? J 6,9). Inne popularne rzeczy do jedzenia to ryby i ser kozi (w zależności od uprawianego zawodu i miejsca zamieszkania), oliwki i wino (Mt 9,17). Wszystkie te składniki mogły być zabierane do pracy by stanowić pierwszy posiłek w ciągu dnia (późne rano lub południe). Żydzi jedli dwa razy dziennie. Drugi posiłek był zwykle w domu , wieczorem. Używano tych samych produktów plus jakieś warzywa, owoce, jajka i czerwone mięso na specjalne okazje.

Język, piśmiennictwo, edukacja

Większość Żydów w czasach Jezusa umiała czytać. Dzieci uczono czytania i pisania w domu. W określone dni rabini (ogólna nazwa nauczyciela) uczyli w synagogach. W domach Żydzi mówili po aramejsku (kombinacja hebrajskiego z babilońskim powstała w okresie 70-letniej niewoli). Uczono się również greki, bo był to język biznesu, polityki i życia codziennego w świecie rządzonym przez Rzymian. Rzymska łacina nie rozprzestrzeniła się na terenie imperium. Rdzenny hebrajski używany był jedynie przez rabinów. Pisma powstawały głównie na papirusie, papierze z trzciny rosnącej na moczarach i bagnach, głównie w Egipcie nad Nilem. Zwoje papirusu miały długość 11 metrów (33 stopy). To określało długość dzieł literackich, jak ewangelie i wyjaśnia, dlaczego Ewangelia wg. św. Łukasza i Dzieje Apostolskie to dwa zwoje tego samego rozmiaru.

Podróże

Podróże były powolne, trudne i niebezpieczne. Pomimo tego wiele ludzi przemieszczało się regularnie w obrębie Palestyny na terenie około 167 km (100 mil) na 64 km (40 mil). Mimo, że dostępne były osły i wielbłądy, większość chodziła pieszo (J 7,1). ). Przeciętnie człowiek mógł przejść na dzień około 30 km (20 mil). W Dz 10,23-24 jest relacja o Piotrze, który w ciągu dwóch dni przeszedł 64 km (40 mil) z Joppy (dzisiejszy Tel Aviv) do Cezarei. Podróżujący mogli zostać zaatakowani przez lwy, niedźwiedzie, ale największe niebezpieczeństwo stanowili zbójcy (Łk 10,25-37). Najbezpieczniej podróżowało się w licznej karawanie (Łk 2,44). Obcokrajowcy i kupcy zatrzymywali się w gospodach, ale Żydzi zwykle w domach. Oczekiwano gościnności wobec podróżujących. Ci mogli kupić wydawane w Rzymie mapy pokazujące każdą część imperium, włącznie z drogami, zajazdami, tawernami gospodami, miejscami postojowymi i podaniem odległości

między nimi. Najprostsza droga z Galilei (powiedzmy z Nazaretu) do Jerozolimy prowadziła przez górzysty teren Samarii (120 km, 75 mil) i większość Żydów wybierało ją, mimo, że Samarytanie nienawidzili ich i byli dla nich niegościnni. Inna droga biegła dołem, doliną Jordanu, przez Jerycho (155 km, 97 mil).

Religia

W czasach Jezusa życie było zdominowane przez religię. Istniały następujące główne grupy religijne:

Faryzeusze. Pod koniec okresu Starego Testamentu (Mal 3,16) i w czasach międzytestamentowych istniała grupa konserwatywnych Żydów gorliwych o prawo i nazywanych Chasydami lub lojalistami. Brali oni udział w walce o niepodległość przeciwko Syryjczykom i Grekom, jednak kiedy Machabeusze ustanowili w świątyni kapłaństwo nielewickie, ci odłączyli się od nich i zostali nazwani faryzeuszami (separatystami). Inaczej niż saduceusze i herodianie faryzeusze byli przeciwni wszelkim kontaktom z Rzymianami i płaceniu im podatków (Mt 22,15-17).

Saduceusze. Była to partia bogatych, nielewickich kapłanów, którzy twierdzili, że pochodzą od Sadoka, najwyższego kapłana wyznaczonego przez Salomona (1 Krl 2,25). Generalnie byli liberałami. Nie liczyli się z autorytetem tradycji, nie uznawali żadnych pism po okresie Prawa Mojżeszowego i nie wierzyli w aniołów (Dz 23,3) ani w zmartwychwstanie (Mk 2,18). Współpracowali z Rzymianami i dobrze przyjęli hellenizm, którego faryzeusze nienawidzili.

Uczeni w Piśmie. Należeli do grupy zawodowej, której zadaniem było kopiowanie Pisma. Byli znani jako znawcy Starego Testamentu.

Esseńczycy. Przypominali mnichów, wyznawców kultu, żyli w komunach, które wycofały się z cywilizacji i stali w opozycji wobec zaangażowania faryzeuszy i saduceuszy. Społeczność Qumran, gdzie odkryto ?Zwoje znad Morza Martwego? to prawdopodobnie osiedle esseńczyków.

Świątynia i synagogi

Istniały dwa różne rodzaje budynków. Świątynia była jedynym miejscem oddawania chwały Bogu, co zostało zaznaczone w Starym Testamencie. Po czasach Salomona (IX wiek p.n.e.) znajdowała się w Jerozolimie (1 Krl 8). Jezus mówił o niej jako o domu Jego Ojca (Łk 2,49) i traktował ją jako miejsce święte (J 2,16). Synagogi nie powstały dzięki wskazówkom z Pism. Żydzi, a szczególnie faryzeusze, stworzyli je jako lokalne miejsca czczenia Boga (jakkolwiek bez ofiar i kapłanów), modlitwy, nauki i kontaktów społecznych.

PYTANIA I ODPOWIEDZI

P: Jak wyglądało życie codzienne w czasach Jezusa?
O: Życie wtedy było proste. Większość ludzi, tak jak Jezus, nie była ani bogata, ani biedna.
P: Jakie sprawy religijne były wtedy na czasie?
O: Kluczowe pytanie brzmiało: ?Jak dalece Żydzi mają się trzymać tradycji?? i ?Jak te tradycje należy rozumieć i stosować??
P: Jakie idee polityczne miały największy wpływ w tych czasach?
O: Stawiano pytanie do jakiego poziomu należy tolerować dominację rzymską i wpływ kultury grecko-rzymskiej.

Dr David DeWitt

Nowości

Przebaczenie kontra odwet

Jestem przekonany, że świat ma złe pojęcie o przebaczeniu i złe pojęcie o chrześcijańskiej koncepcji...

Przebaczenie kontra odwet

Jestem przekonany, że świat ma złe pojęcie o przebaczeniu i złe pojęcie o chrześcijańskiej koncepcji...

Mądrze jest unikać głupoty Prz 17

ŻYCIOWA MĄDROŚĆ NA PODSTAWIE KSIĘGI PRZYSŁÓW: Unikaj głupoty za wszelką cenę Przysłów 17   Mądrość...