Zdrowy rozsądek

czyli: dlaczego inteligentni ludzie robią głupie rzeczy?

  • Dlaczego racjonalnie myślący ludzie popełniają błędy?
  • Jak działa zdrowy rozsadek?

Może znasz angielskie powiedzenie: ?Zdrowy rozsądek wcale nie jest znów taki powszechny? (w j. ang. gra słów: ?Common sense is not so common? common sense ? zdrowy rozsądek, common ? powszechny przyp. tłum.) Dlaczego tak jest? Dlaczego skądinąd racjonalnie myślący ludzie podejmują beznadziejnie głupie decyzje? Poniższe rozważania dowiodą, że dzieje się tak dlatego, że ludzie nie wiedzą, kiedy rozumowanie należy zastąpić zdrowym rozsądkiem.

 

Definicja

Słownik definiuje rozum / rozumowanie jako ?przyczynę, wyjaśnienie lub uzasadnienie działania lub wydarzenia?, a my powinniśmy dodać ?lub osoby?.
Głównym synonimem rozumowania będzie więc ?logika?. Rozumowanie jest więc niezbędne, by:

 

  1. ustalić czy coś jest prawdziwe
  2. zrozumieć coś, co wiemy, że jest prawdziwe
  3. obronić prawdziwość tego, co jest prawdziwe

Rozumu używa się więc tylko w odniesieniu do pewnego wycinka rzeczywistości (w odniesieniu do działania, wydarzenia lub osoby). Jeśli coś rzeczywiście istnieje, wówczas możemy, a nawet musimy, skorzystać z rozumu, by ustalić co to jest, zrozumieć to zjawisko i obronić je. Lecz oto ważne stwierdzenie:
Nigdy nie powinno się korzystać z rozumowania, by tworzyć prawdę.
(A tak na marginesie, słów rozumowanie, rozum, logika i racjonalny będę używał tu zamiennie).
Na przykład Tomasz z Akwinu nauczał, że rozum jest niezbędny, by zrozumieć objawienie (Pismo Św.), lecz jednocześnie że nigdy nie można używać rozumowania, by dostąpić objawienia. Jednym z błędów popełnionych przez deistów takich jak Tomasz Jefferson było to, że wierzyli oni, iż rozum, który pozwala im zrozumieć Boże stwórcze objawienie, może być także wykorzystany, by dostąpić Bożego moralnego objawienia.

 

Logika jest niezbędna

Kiedy mamy coś zbadać, musimy zrobić to w sposób logiczny (rozsądny lub rozumny). Jeśli powiemy, np. że nie powinno się wykorzystywać rozumu podczas poddawania zjawisk i rzeczy badaniu, to utworzymy rozsądne zdanie na temat badania rzeczy i zjawisk. Logicznego myślenia nie da się po prostu uniknąć.

Logika jest ograniczona

Logiki nie powinno się jednak używać, by tworzyć prawdę. Rozważmy następujące stwierdzenia; ?Jeśli istnieją syrenki, to zamieszkują one morza.? Z logicznego punktu widzenia zdanie to jest prawdziwe. Prawdą, z logicznego punktu widzenia, jest także to, że syrenki (z definicji) zamieszkują morza. Jednak żadne z tych logicznych zdań nie udowadnia, że syrenki istnieją. Logika zawodzi nas w tym przypadku dlatego, że użyto jej po to, by stworzyć prawdę zamiast po to, by tę prawdę zbadać i ją obronić. Powinniśmy być podejrzliwi, gdy wykorzystuje się logikę do tworzenia prawdy. Wszelkie racjonalne teorie dotyczące czy to syrenek, Świętego Mikołaja, zajączka wielkanocnego, czy też Boga, Allaha lub Kriszny powinny być odrzucone. Opieranie się na racjonalnych teoriach prowadzi do tego, że ?postępowe? instytucje ciągle atakują Pismo Święte. Pismo Święte jest prawdziwe z naukowego punktu widzenia. Relacjonuje prawdziwe historyczne wydarzenia. Zawartość Pisma Świętego można potwierdzić, zrozumieć i obronić.

 

 

Tworzenie nowych odpowiedzi

Skoro rozum można (i należy) wykorzystać tylko do badania rzeczy i zjawisk, nie zaś do ich tworzenia, w takim razie z czego powinniśmy skorzystać, gdy musimy spekulować, zgadywać, czy też tworzyć teorie? Odpowiedź brzmi: ze zdrowego rozsądku.

 

Zdrowy rozsądek to zdolność do właściwego zrozumienia tego, co oczywiste.

Czy to nie to samo co bycie racjonalnie myślącym? Niezupełnie.

Zdrowy rozsądek zadaje pytanie: ?Jakie rozwiązanie będzie najbardziej oczywiste, niezaprzeczalne, niepodważalne, nieuniknione?"

Gdy próbujemy wykorzystać rozumowanie po to, by tworzyć prawdę, możemy popełnić poważne błędy. Zdrowy rozsądek jednak pyta: ?Od jakiej odpowiedzi nie możemy uciec?? ?Jakiego wniosku kurczowo się trzymamy?? Na przykład, w Piśmie Świętym większość decyzji wiary nie było opartych na logice. Niektórzy na tej podstawie dochodzą do wniosku, że była to ślepa wiara ? przekonanie, że prawda rozpoczyna się od wiary. Biblijne decyzje oparte na wierze w rzeczywistości były oparte na zdrowym rozsądku. Posłuszeństwo Abrahama, zaufanie Dawida i decyzja Apostołów, by pójść za Jezusem jako Mesjaszem były oparte na wierze opartej na zdrowym rozsądku. Wszyscy oni brali pod uwagę alternatywy, jakie posiadali, a następnie dochodzili do wniosku, że dane wiadomości czy też posłańcy niezaprzeczalnie pochodziły od Boga. Ocena sytuacji, dokonana przez Bożych ludzi, doprowadziła ich do wniosku, że każda inna odpowiedź wydawała się gorsza, bardziej niewiarygodna, tj. uniemożliwiała właściwe zrozumienie tego, co oczywiste (J 6, 66-69).

 

Przykład teologiczny

Kilka dni temu jakiś mężczyzna zapytał mnie o ?Ograniczoną Ofiarę za Grzechy?. To doktryna, która zakłada, że Chrystus oddał życie na krzyżu tylko za tych, którzy już wcześniej zostali przeznaczeni do zbawienia, nie zaś za grzechy ludzi na całym świecie. Argumentacja w tym przypadku brzmi następująco: #1 Bóg wcześniej wybrał wszystkich, którzy będą zbawieni (Ef 4, 3-11; Rz 8, 28-30). #2 Chrystus umarł po to, by zapłacić za grzechy tych, którzy będą zbawieni (Rz 5, 10; Kol 1, 20; 2 Kor 5, 21). #3 Nie każdy jest przeznaczony do zbawienia (J 12, 40; Rz 9, 15-18; 11, 17). A zatem #4 Chrystus Swoją śmiercią na krzyżu nie zapłacił za grzechy tych, którzy nie będą zbawieni. Pytanie człowieka, z którym rozmawiałem brzmiało: ?Cóż jest złego w tym podejściu?? No więc #1 ? 3 są w porządku, ponieważ stanowią one logiczne/racjonalne zrozumienie stwierdzeń biblijnych. Jednak #4 stanowi spekulację. W Piśmie Świętym takie stwierdzenie nie istnieje. To teoria, zgadywanka. Spekulowanie nie jest niczym zdrożnym. Jednak prawdę spekulacji należy ustalać nie w oparciu o logikę, lecz w oparciu o zdrowy rozsądek. Oznacza to, że owej prawdzie nie można zaprzeczyć, musi być najlepsza ze wszystkich dostępnych odpowiedzi. W tym przypadku Pismo Święte wydaje się twierdzić, że Chrystus umarł za wszystkich, za każdego bez wyjątku, i za cały świat. Na przykład w 1 Liście św. Jana 2, 2 czytamy: On bowiem jest ofiarą przebłagalną za nasze grzechy, i nie tylko za nasze, lecz również za grzechy całego świata. (Por. także J 5, 14-15 i 1 J 4, 14). Oczywiście ci, którzy wierzą w Ograniczoną Ofiarę za Grzechy mówią, że ?świat? w tym przypadku oznacza ?świat wybranych?, lecz najwyraźniej nie jest to najlepsze wyjaśnienie tych (i jakichkolwiek) innych fragmentów w oparciu o zdrowy rozsądek. Zasada polegająca na tym, że fragmenty Pisma Świętego wyjaśnia się za pomocą innych fragmentów Pisma Świętego, może pomóc wyjaśnić niejasne kwestie, jednak nie upoważnia nas do zmiany znaczenia, które zostało jasno sformułowane przez autora. Tak więc tam, gdzie logika może doprowadzić nas do wysunięcia teorii, że pokuta jest ograniczona, zdrowy rozsądek podpowiada nam, że można tej teorii zaprzeczyć i dlatego należy z niej zrezygnować. Zwróć uwagę jak powszechne jest zachowanie oparte na logice. Wielu ludzi nie ma żadnych oporów przed popełnianiem teologicznych i moralnych błędów, ponieważ stanowią one wnioski, do których doszli w oparciu o logiczne rozumowanie.

 

 

Przykład moralny

Homoseksualiści protestanccy przedstawiają następujący argument: #1 W Piśmie Świętym potępia się homoseksualizm. #2 Homoseksualizm potępiony w Piśmie Świętym jest perwersją. Stąd wynika, że #3 tylko perwersyjny homoseksualizm jest potępiony w Piśmie Świętym. W oparciu o tę logiczną argumentację przedstawioną w # 3 tworzymy wniosek, którego nie uda nam się znaleźć w Piśmie Świętym. Zdrowo-rozsądkowe spojrzenie na fragmenty biblijne podejmujące ten temat podpowiada nam, że autor zamierzył potępić wszelkie formy homoseksualizmu.

 

 

Przykład z nauczania świeckiego

Ewolucjoniści formułują wnioski: #1 Istnieją różne formy życia, sklasyfikowane jako rodzaje i gatunki. #2 W obrębie gatunku następują zmiany (przystosowanie). A zatem #3 jeden rodzaj ewoluuje (rozwija się) w kolejny. No cóż, #1 i #2 stanowią logiczne/rozsądne wnioski oparte na obserwowaniu świata zewnętrznego. Jednak dla #3 nie można znaleźć w naturze żadnego dowodu. To czysta spekulacja, teoria, zgadywanka. Pozostają więc pytania: ?Czy to ma sens ? tak na zdrowy rozum?? ?Czy można tej teorii zaprzeczyć?? Cokolwiek w tej kwestii postanowimy, nie wolno nam dać się zwieść myśleniu, że jest ona prawdziwa, ponieważ jest logiczna. Logika nie może tworzyć rzeczywistości, logika może jedynie ją tłumaczyć.

 

 

Przykład z życia codziennego

Załóżmy, że nasz samochód wymaga naprawy. Zadajemy sobie pytanie: Mam go dać do naprawy, czy lepiej kupić nowy? Zastanawiamy się i formułujemy wnioski: #1 Przekładnia jest zepsuta i nie nadaje się do naprawy. #2 Na nową przekładnię trzeba wydać określoną sumę pieniędzy. A zatem, #3 powinniśmy kupić nowy samochód zamiast wymieniać przekładnię. Zwróćcie uwagę, że #1 i #2 stanowią logiczną ocenę sytuacji, jednak #3 jest zgadywanką, teorią, spekulacją. Takie rozwiązanie może, ale nie musi, być najlepszym rozwiązaniem, jednak nie możemy tego ustalić w oparciu o logikę/rozum, jako że nie możemy tego rozwiązania zbadać w otaczającym nas świecie. Najlepsza odpowiedź pojawi się wówczas, gdy ustalimy, że każda inna odpowiedź jest gorsza. Właściwe zrozumienie tego, co oczywiste ? zdrowy rozsądek ? będzie najlepszą odpowiedzią.

 

 

Zastosowanie wersetów z Pisma Świętego

Badanie i wyjaśnianie Pisma Świętego to zadania dla logiki, jednak zastosowanie wymaga zdrowego rozsądku. W Ew. wg św. Jana 14, 14 zapisano słowa Jezusa: O cokolwiek prosić Mnie będziecie w imię Moje, Ja to spełnię. Z logicznego punktu widzenia, zdanie to oznacza, że Apostołowie otrzymywali wszystko, czegokolwiek sobie zażyczyli. Czy jednak o takie zastosowanie tu chodzi? Cóż, poproś dla siebie o 500 lat życia i zobacz czy tak się stanie. Rozum jest niezbędny do wyjaśniania, lecz zastosowanie wymaga zdrowego rozsądku.

 

Pytania i odpowiedzi:

Pyt.: Dlaczego racjonalnie myślący ludzie popełniają błędy?
Odp.: Oczywiście, istnieje wiele powodów, jednak jeden powszechnie popełniany błąd polega na korzystaniu z logiki/rozumu wtedy, gdy powinno się skorzystać ze zdrowego rozsądku. Rozumowania należy używać po to, by ustalić, zrozumieć i obronić prawdę, a nie po to, by ją tworzyć.

Pyt.: Jak działa zdrowy rozsądek?
Odp.: Zdrowy rozsądek to niezachwiane załapanie tego, co oczywiste. To forma podejmowania decyzji, podczas której następuje przegląd wszystkich dostępnych opcji po to, by wybrać tę najbardziej niezaprzeczalną, niepodważalną, nieuniknioną. Autor: dr David A. DeWitt

Autor: dr Dawid DeWitt, biblista i matematyk

Nowości

Przebaczenie kontra odwet

Jestem przekonany, że świat ma złe pojęcie o przebaczeniu i złe pojęcie o chrześcijańskiej koncepcji...

Przebaczenie kontra odwet

Jestem przekonany, że świat ma złe pojęcie o przebaczeniu i złe pojęcie o chrześcijańskiej koncepcji...

Mądrze jest unikać głupoty Prz 17

ŻYCIOWA MĄDROŚĆ NA PODSTAWIE KSIĘGI PRZYSŁÓW: Unikaj głupoty za wszelką cenę Przysłów 17   Mądrość...